شناسایی دی.ان.ای نئاندرتال‌ها در ژنوم مردم آفریقا

شناسایی دی ان ای نئاندرتال ها در ژنوم مردم آفریقا

در پی کشفیات یک دهه اخیر در علم ژنتیک و دیرین انسان شناسی، ردپای یک دی ان ای باستانی جالب توجه در ژنوم انسان های امروزی شناسایی شد. این نمونه دی ان ای مربوط به نزدیک ترین گونه انسان ریخت ها به انسان امروزی یا همان انسان نئاندرتال است که در اروپا و آسیا (عمدتا غرب آسیا) می زیسته اند و قدمت آنها به بازه زمانی حدود ۴۰۰ هزار سال تا ۴۰ هزار سال پیش بازمی گردد.

سونیا شیدرنگ در گزارشی که در روزنامه شرق منتشر شده است، از ردپای یک دی.ان.ای باستانی در آفریقا گفته است، به گفته وی، دانشمندان برای دهه های متمادی معتقد بودند که انسان نئاندرتال بدون برجای گذاشتن هیچ نشان ژنتیکی ای منقرض شده و انسان های مدرن که از همه لحاظ با آنها متفاوت بوده اند، جایگزین آنها شده اند. اما در سال ۲۰۱۰ میلادی نتایج مطالعه ژنتیک بقایای استخوان بندی نئاندرتال ها تصویر متفاوتی از این روایت ارائه داد و در سال ۲۰۱۳ یک توالی کامل از ژنوم یک فسیل نئاندرتال به دست آمده از سیبری به دنیای علم ارائه شد که شاید یکی از مهم ترین کشفیات قرن اخیر باشد. در نتیجه این مطالعات مشخص شد که انسان های مدرن در حدود ۶۰ هزار سال پیش، در یک موج گسترده مهاجرت، به تدریج، اما در یک بازه زمانی نسبتا کوتاه از آفریقا خارج شدند و در غرب اوراسیا به نئاندرتال ها رسیده و بین آنها امتزاج ژنی صورت گرفته است. در نتیجه این مطالعه مشخص شد که ارتباط این دو جمعیت ردپای ژنتیکی هرچند اندک، اما مهمی در مردم بیشتر نقاط دنیا به غیر از آفریقا برجای گذاشته است، به طوریکه حدود یک تا دو درصد از ساکنان اروپا و آسیا دارای ژن های نئاندرتال ها هستند.

نکته ای که در این پژوهش جلب توجه می کرد، عدم وجود دی ان ای نئاندرتال ها در ژنوم مردم امروزی آفریقا بود که به تازگی مجددا به چالش کشیده شد. در نتیجه یک مطالعه جدید که حدود ۱۰ روز پیش (۳۰ ژانویه ۲۰۲۰) در مجله علمی Cell۱ منتشر شد، این تصویر هم تغییر کرد. بر اساس این مطالعه و شواهد فسیلی اخیر مانند آرواره میسیلیا در فلسطین، تاریخ نخستین مهاجرت انسان های مدرن به خارج از آفریقا به طرز چشمگیری به عقب رفته و به حدود ۲۰۰ هزار سال پیش نسبت داده شده است. به این ترتیب احتمالا این جمعیت اولیه انسان های مدرن با نئاندرتال های ساکن جنوب غرب آسیا تلفیق ژنی داشته و احتمالا نئاندرتال ها پیش از اینکه موج جدید انسان های مدرن در حدود ۱۳۰ هزار سال پیش از راه برسند، دارای ژن های متعلق به انسان های مدرن بوده اند. اما مهم تر از آن، این مطالعه که تا حدود زیادی متکی به یک روش آماری است که توسط پژوهشگران دانشگاه پرینستون برای انجام این پروژه طراحی شده است، شواهدی ارائه می کند که نشان دهنده وجود درصد قابل توجهی از عناصر ژنوم نئاندرتال ها در ژنوم انسان های امروزی در آفریقاست. بر اساس این مطالعه، پژوهشگران به این نتیجه رسیدند که احتمالا یک جمعیت از انسان های مدرن که دارای ژن های نئاندرتال ها بودند به آفریقا بازگشته و با جمعیت انسانی که هیچ گاه از آفریقا خارج نشده بودند، ترکیب و عناصر ژنی نئاندرتال ها را به نسل های بعدی ساکن آفریقا منتقل کردند.

طبق نتایج این پژوهش، بیشتر دی ان ای شناسایی شده متعلق به جمعیت اروپایی است که در حدود ۲۰ هزار سال پیش به آفریقا مهاجرت کرده اند و در نتیجه قلمروی شواهد تلفیق ژنتیکی انسان های مدرن با نئاندرتال ها به آفریقا نیز گسترش می یابد. از سوی دیگر این موضوع می تواند دلیل وجود درصد بیشتر دی ان ای نئاندرتال ها در ژنوم مردم شرق آسیا را نسبت به اروپا توضیح دهد و خللی در نظریه تعلق عمده نئاندرتال ها به غرب اوراسیا که بر اساس شواهد فسیلی ثابت شده است، ایجاد نکند. پژوهشگران زیست شناسی تکاملی دانشگاه پرینستون به مقایسه توالی ژنوم استخراج شده از بقایای نئاندرتال ها در منطقه آلتای سیبری و جنوب شرق اروپا که پیش از این منتشر شده بود با ژنوم ۲۵۰۴ انسان امروزی از نقاط مختلف دنیا شامل پنج قوم آفریقایی پرداختند. این پژوهش به محاسبه درصد احتمال تعلق قسمت هایی از هر رشته دی ان ای انسان های امروزی موجود در حدود هزار پروژه ژنوم شناسی، به نئاندرتال ها پرداخته است. علاوه بر نسبت دادن ۰.۳ درصد از ژنوم این جمعیت های آفریقایی به دی ان ای نئاندرتال ها، این پژوهش اطلاعات جالب توجه دیگری از جمله انتخاب طبیعی برخی از ژن های مفید مانند ژن های تقویت کننده سیستم ایمنی بدن یا ژن های محافظ در برابر اشعه ماوراءبنفش خورشید و ادامه آنها در نسل های بعد را به این تلفیق ژنی باستانی با نئاندرتال ها نسبت داده است. با وجود اینکه درصد دی ان ای نئاندرتالی یافت شده در آفریقایی های امروز، یک سوم درصد تخمین زده شده از این دی ان ای در ساکنان امروز اوراسیاست، اما همین درصد اندک، مدل های مهاجرتی دیرین انسان شناسی را دچار تحول کرد. ژنوم های آفریقایی مطالعه شده در این پروژه در برخی موارد دارای رشته های دی ان ای نئاندرتالی متفاوتی بودند که حتی در ژنوم جوامع اوراسیایی که درصد بسیار بالاتری از دی ان ای نئاندرتال ها را دارا هستند، دیده نمی شود. از دیگر نتایج قابل توجه این پروژه، رد ادعای درصد بالای دی ان ای مربوط به نئاندرتال ها در جوامع امروزی شرق آسیا نسبت به غرب آسیا و اروپا بود. از آنجایی که این مطالعه نشانگر مهاجرت یک جمعیت اروپایی دارای ژن نئاندرتال به آفریقاست که تاکنون در مطالعات قبلی در نظر گرفته نشده بود، درصد دی ان ای این گونه در اروپا، غرب آسیا و آفریقا بیشتر از شرق آسیا خواهد بود و اگر فقط شرق آسیا و اروپا را با هم مقایسه کنیم، تفاوت درصدی بسیار کمی (حدود هشت درصد) در این مطالعه نسبت به مطالعات پیشین دیده می شود. با وجود این قسمت اعظم اطلاعات حاصل از مطالعات دی ان ای سالیان اخیر حاکی از آن است که امتزاج بین نئاندرتال ها و انسان های مدرن در حدود ۵۰ تا ۶۰ هزار سال پیش در اروپا و آسیا اتفاق افتاده و نئاندرتال ها به طور مستقیم با جمعیت های انسانی آفریقا تلفیق ژنی نداشته اند. درواقع نظریه یک یا چند مهاجرت محدود (از حدود ۲۰ هزار سال پیش به بعد) از اروپا به آفریقا که منجر به انتقال دی ان ای نئاندرتال ها به جمعیت های انسانی آفریقا شد، حاصل مدل های آماری کامپیوتری این پژوهش است.

۱- L. Chen et al. Identifying and interpreting apparent Neanderthal ancestry in African individuals. Cell. Published online January ۳۰, ۲۰۲۰. doi: ۱۰.۱۰۱۶/j.cell.۲۰۲۰.۰۱.۰۱۲.
close

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *