تجزیه و تحلیل ژنوم باستانی نشان‌دهندۀ خاستگاه و جابجایی سریع گاو در هلال حاصلخیزی است‌​

تجزیه و تحلیل ژنوم باستانی نشان‌دهندۀ خاستگاه و جابجایی سریع گاو در هلال حاصلخیزی است‌

این مقاله در مجله Science منتشر شده، و نویسندگان زیادی در آن همکاری داشته اند، که نویسندگان ایرانی آن شامل خانم‌ها دکتر مرجان، مشکور، دکتر فاطمه آزاد محاسب، رویا خزائلی و آقایان دکتر حسین داودی، دکتر فرهاد وحیدی، و سعید ابراهیمی بوده‌اند​

خاورنزدیک یکی از مناطقی است که اهلی‌سازی چهارپایان برای نخستین‌­بار در آن‌جا شروع شد. تحولات فرهنگی، نگهداری حیوانات و پیشرفت کشاورزی در کنار عوامل بسیار دیگری، منجر به ظهور اقتصادهای پیچیده در روستاها و سپس شهرها گردید. در ادامۀ این تحولات، نخستین امپراطوری­‌های جهان در هزاره سوم پیش از میلاد شکوفا شدند و در اواخر همین هزاره، افول پیدا کردند. در حال حاضر، دی.­ان­.ای باستانی برای ما آشکار کرده است که چگونه بزرگترین حیوان اهلی منطقه، یعنی گاو، با این وقایع فرهنگی پیوند خورده.

یک تیم بین‌­المللی از ژنتیک‌­دانان، زیست­شناسان، باستان‌­جانورشناسان و باستان­‌شناسان که هدایت آن‌ها به عهدۀ مؤسسه ترینیتی کالج دوبلین ایرلند بوده و چندین پژوهشگر ایرانی نیز در این تحقیق همکاری داشته‌­اند، تعداد 67 ژنوم باستانی گاو اهلی و وحشی از هشت‌هزار سال

تجزیه و تحلیل ژنوم باستانی نشان‌دهندۀ خاستگاه و جابجایی سریع گاو در هلال حاصلخیزی است‌​

ورود ژنوم گاو کوهاندار در خاور نزدیک در طول زمان

پیش را در منطقه خاورنزدیک توالی­‌یابی کرده­‌اند و توانسته‌­اند نخستین گاوسانان پیش از تاریخ را با جزئیات دقیق شناسایی نمایند. این مطالعات که در نشریۀ معتبر “علوم” (Science) به چاپ رسیده، این اجازه را به ما می­‌دهد که مستقیماً به گذشته بنگریم و تغییرات ژنتیکی گاو را در زمان و مکان مشاهده کنیم. در قالب این تحقیق، دی.‌ان.‌ای چندین گاو از محوطه­‌های باستانی ایران از دوره نوسنگی تا قرن هشت هجری قمری که کلیه فلات ایران را پوشش می‌دهد، استخراج شد.

گاوهای ایران در میان گاوهای بدون کوهانِ خاورنزدیک، بیشترین شباهت ژنتیکی را با گاوهای ترکیه دارند. بدین معنی که گاو وحشی یا نیای گاو خاورنزدیک (Bos primigenius)، جد مشترک گاوهای اهلی ایران و آناتولی تا پیش از هزاره دوم پیش از میلاد بوده است. این در حالی است که گاوهای بدون کوهان اهلی جنوبِ نواحیِ شرقی دریای مدیترانه (لوانت)، خویشاوندی نزدیکتری با گونه­‌های وحشی و اهلی شمال افریقا دارند و پیوند آن‌ها با گاوهای ترکیه و ایران کمتر است. شایان ذکر است که اهلی­‌سازی نخستین گاوها در خاورنزدیک از نیای وحشی آ‌ن‌ها، در سرشاخه‌­های فرات و دجله، حدود 10 هزار سال پیش رخ‌داده است.

تجزیه و تحلیل ژنوم باستانی نشان‌دهندۀ خاستگاه و جابجایی سریع گاو در هلال حاصلخیزی است‌​

جمعیت گاوهای باستانی با جد مشترک با توجه به ورود ژنوم گاو وحشی

همچنین در نتیجۀ این تحقیق مشخص شده است که نخستین گاوهای اهلی در خاور نزدیک، به گونۀ خالص گاو بدون کوهان آسیایی – اروپایی (Bos taurus) متعلق بودند و هیچ پیوند نَسَبی با گاوهای کوهاندار (گاو برهمنی یا هندی) (Bos indicus) که خاستگاه آن‌ها دره سند بوده، نداشته‌اند. گاو کوهاندار از نواحی شرقی در دوره‌های جدیدتر به خاور نزدیک وارد و منتشر شده که با یک رویداد اقلیمی ناگهانی حدود 4200 سال پیش، همزمان با شروع عصر زمین‌شناسی کنونی، بوده است. بعضی پژوهشگران احتمال می‌دهند که تغییرات آب و هوایی که همراه با چندین قرن خشکسالی بود، افول امپراطوری‌ها درۀ سند، درۀ نیل و بین­‌النهرین را رقم زده باشند. پس از این وقایع، ورود گاو کوهاندار به خاورنزدیک و فرایند تولید مثل گاوهای کوهاندارِ منطبق با شرایط خشک، توسط گله­‌داران بسیار سریع اتفاق افتاد.

پس از تغییرات اقلیمی و خشکی آب و هوا که از 4200 سال رخ داده، دورگه‌سازی یا ترکیب نژادی گاو کوهاندار و گاو بدون کوهان از تغییرات ژنتیکی بزرگی هستند که توسط دامداران در سرتاسر جنوب‌غرب آسیا روی گاو اهلی اعمال شده است. از این زمان به بعد، شاهد شروع پراکندگی جهانی ژنوم گاو کوهاندار هستیم که تا به امروز نیز ادامه داشته است.

برای دانلود متن کامل این مقاله از طریق کلید زیر اقدام کنید.

گاو کوهاندار در منطقه مکران پاکستان (عکس از خانم دکتر مارگارتا تنگبرگ)

ارجاع به مقاله:

Verdugo, M. P.; V. E. Mullin, A. Scheu, V. Mattiangeli, K. G. Daly, P. M. Delser, A. J. Hare, J. Burger, M. J. Collins, R. Kehati, P. Hesse, D. Fulton, F. A. Mohaseb, H. Davoudi, E. W. Sauer, R. Khazaeli, J. Lhuillier, C. Rapin, S. Ebrahimi, M. Khazanov, S. M. F. Vahidi, D. E. MacHugh, O. Ertuğrul, C. Koukouli-Chrysanthaki, A. Sampson, G. Kazantzis, I. Kontopoulos, J. Bulatovic, I. Stojanović, A. Mikdad, N. Benecke, J. Linstädter, M. Sablin, R. Bendrey, L. Gourichon, B. S. Arbuckle, M. Mashkour, D. Orton, L. K. Horwitz, M. D. Teasdale, D. G. Bradley. (2019). “Ancient cattle genomics, origins, and rapid turnover in the Fertile Crescent”, Science, Vol. 365, Issue 6449: 173-176.

close

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *