به گفته‌ی باستان شناسان فولاد بوته‌ای کروم نخستین بار در ایران ساخته شده است

فولاد بوته‌ای کروم نخستین بار در ایران ساخته شده است

دکتر راحیل علیپور، نویسنده اصلی مقاله و محقق موسسه باستان شناسی دانشگاه کالج لندن

به گفته‌ی باستان‌شناسان فولاد بوته‌ای کروم نخستین بار در ایران ساخته شده است، دکتر راحیل علیپور، نویسنده اصلی مقاله و محقق موسسه باستان شناسی دانشگاه کالج لندن

به گزارش sci-news، یک تیم بین المللی باستان شناسان دانشگاه کالج لندن (UCL)، موسسه قبرس (Cyprus Institute) و دانشگاه کمبریج (University of Cambridge) یافته‌های مربوط به قرن یازدهم میلادی در سایت باستان‌شناسی چاهک در جنوب ایران را تجزیه و تحلیل کرده و شواهدی در مورد افزودن عمدی و منظم ماده معدنی کرومchromium) ) به بوته آهنگری[i] که منجر به تولید فولاد حاوی حدود 1 درصد وزنی کروم است، دست یافته است.

بیش از یک قرن است که شواهد تولید فولاد بوته‌ای [ii] در آسیای مرکزی و جنوبی، قبل از انقلاب صنعتی اروپا، دانشمندان، مورخان و باستان شناسان مواد را مجذوب خود کرده است.

 فولاد ضدزنگ آلیاژ کروم بر پایه‌های آزمایشات قرن نوزدهم با فولاد سطح پایین کروم، در اویل قرن بیستم ساخته شد.

دکتر راحیل علیپور، نویسنده اصلی مقاله و محقق موسسه باستان شناسی دانشگاه کالج لندن گفت: تحقیقات ما اولین شواهد از افزودن آگاهانه یک ماده معدنی کروم در تولید فولاد را ارائه می‌دهد. ما معتقدیم این یک پدیده ایرانی بوده است.

وی افزود: این تحقیق نه تنها اولین شواهد شناخته شده در مورد تولید فولاد کروم را که تاریخ آن به اوایل قرن یازدهم  می‌رسد، ارائه می‌دهد، بلکه همچنین یک ردیاب شیمیایی را معرفی می‌کند که می‌تواند به شناسایی دست سازه‌های فولادی بوته‌ای تولید چاهک یا تولید شده طبق سنت چاهک یاری رساند؛ که هم اکنون در موزه‌ها یا مجموعه‌های باستان‌شناسی گوناگون هستند.

چاهک در تعدادی از نسخه‌های خطی تاریخی مربوط به قرن 12 الی 19 میلادی به عنوان یکی از مراکز تولید فولاد که زمانی مشهور بوده است، توصیف شده است و تنها مکان باستان‌شناسی شناخته شده درداخل مرزهای ایران است که دارای شواهد ساخت فولاد بوته‌ای است.

در حالی که چاهک به عنوان مکانی با اهمیت باستان‌شناسی بالا به ثبت رسیده است، اما با توجه به نامگذاری چندین روستای متفاوت در ایران به نام چاهک، کشف مکان اصلی تولید فولاد بوته‌ای در ایران سخت و دشوار است و می‌توان گفت به صورت یک راز درآمده است.

نسخه خطی كتاب الجماهر فی معرفه الجواهر (جامع ترین دانشنامه پیرامون سنگ‌های گرانبها، متعلق به قرن 10 تا 11 میلادی) نوشته دانشمند پارسی، ابوریحان بیرونی، برای دانشمندان ازاهمیت ویژه‌ای برخوردار بود چرا که که تنها دستورالعمل شناخته شده تهیه فولاد بوته‌ای را دربرداشت.

دکتر علیپور و همکارانش استدلال می‌کنند که ترکیب مرموز “روساختاج[iii]” از دستور‌العمل ابوریحان بیرونی به ماده معدنی کروم اشاره دارد.

آنها همچنین با استفاده از تاریخ‌گذاری رادیوکربن، تعدادی تکه‌های زغال بازیابی شده از درون یک سرباره بوته  و یک سرباره آهنگری کشف شده در سایت باستان شناسی چاهک در جنوب ایران را به قرن 11 تا 12 م. تاریخ گذاری کردند.

اساسا، روش میکروسکوپ الکترونی روبشی آنها را قادر به شناسایی بقایای کروم کرد.

آنها همچنین 1-2٪ وزنی از کروم را در ذرات فولادی حفظ شده در سرباره‌های بوته‌ای کشف کردند که نشان می‌دهد سنگ معدن کرومیت آلیاژ فولاد کروم را تشکیل می‌دهد – روندی که شاهد استفاده مجدد آن تا اواخر قرن 19 و اوایل قرن 20 نیستیم!

پروفسور ثیلو رِهرِن (Thilo Rehren)، باستان‌شناس موسسه باستان‌شناسی در دانشگاه کالج لندن و موسسه قبرس، گفت: «در نسخه خطی فارسی متعلق به قرن سیزدهم میلادی، فولاد چاهک به دلیل نقوش ظریف و نفیسش مورد توجه قرار گرفته است، اما شمشیرهای آن شکننده بوده‌اند از این رو ارزش خود را در بازار فروش از دست داد.»

امروزه این سایت یک روستای کوچک و ساده است که قبل از شناسایی آن به عنوان یک مکان باستان‌شناسی، شهرت آن به دلیل کشاورزی بود.

محققان معتقدند که جدا از روش‌های شناخته شده آسیای میانه در ازبکستان و ترکمنستان، این یک سنت متمایز ایرانی در ساختن فولاد بوته‌ای برای تولید فولاد کم کروم (حدود 1 درصد وزنی) است.

پروفسورمارکوس مارتینون-تورس (Marcos Martinon-Torres) باستان‌شناس گروه باستان‌شناسی دانشگاه کمبریج گفت: روند شناسایی می‌تواند بسیار طولانی و پیچیده باشد و این به چندین دلیل است:

در مرحله اول، ممکن است زبان واصطلاحات مورد استفاده برای ثبت فرآیندهای تکنولوژیکی یا مواد، دیگر مورد استفاده قرار نگیرند، یا معنی و انتساب آنها با آنچه در علم مدرن استفاده می شود متفاوت باشد.

و در مرحله دوم، نوشتن به جای اینکه توسط افرادی که واقعا این کار را انجام می دادند حاصل شود، فقط به نخبگان اجتماعی محدود می‌شده است، که ممکن است منجر به اشتباه یا غفلت‌هایی در متن شود.

یافته‌های این تحقیق به صورت آنلاین در مجله علوم باستان شناسی (Journal of Archaeological Science) منتشر شده اند.


   بوته ظرف یا محفظه‌ای که در آن فلزات را ذوب می‌کنند i]

[i] فولاد بوته ای (Crucible Steel)، فولادی است که با ذوب چدن، آهن و گاهی اوقات
فولاد آهن، اغلب همراه با شن، شیشه، خاکستر، در یک بوته ساخته می شود
.

[ii] روساختاج به معنای مس سوخته است.فولاد بوته‌ای

 

close

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *